Katalitik konvertör gazları nasıl dönüştürür?

Üç yollu ifadesi hangi üç görevi anlatır?

Üç yollu katalizör adındaki sayı, gövdedeki parça veya sensör sayısını anlatmaz. Yaygın benzinli motor uygulamasında üç kirletici grubunun dönüşümüne karşılık gelir:

• Karbonmonoksit (CO): oksitlenerek karbondioksite dönüşür.
• Yanmamış hidrokarbonlar (HC): oksitlenerek ağırlıklı olarak karbondioksit ve su oluşturur.
• Azot oksitler (NOx): indirgenme tepkimeleriyle azota dönüştürülür.

Bosch’un katalizör ve lambda açıklaması bu gaz gruplarıyla karışım kontrolünün ilişkisini kurar. Bunlar sistemin hedeflediği dönüşümlerdir; egzozdaki bütün maddelerin her koşulda tamamen giderildiği anlamına gelmez. Karbondioksit de iklim açısından etkisiz değildir. Çalışan katalizör, egzoz gazını solunabilir kabul etme gerekçesi oluşturmaz.

Petek, kaplama ve gaz aynı noktada buluşur

Konvertörün dışındaki metal gövde gazı yönlendirir ve iç yapıyı taşır. İçteki taşıyıcının çok sayıdaki kanalı ise küçük bir hacimde geniş temas yüzeyi sağlar. Bu taşıyıcı üzerindeki katalitik kaplama, gazın geçtiği sırada tepkimelerin gerçekleşmesine yardımcı olur. Gazın boş bir kutuda bekletilmesi veya kirin bir elek üzerinde tutulması çalışma ilkesini açıklamaz.

Corning’in taşıyıcı şeması, katalizör taşıyıcısındaki açık kanalları ve geniş iç yüzeyi gösterir. Gövde, taşıyıcı ve aktif yüzey farklı parçalardır: gövdenin sağlam görünmesi kaplamanın işlevini; kanalların açık olması da gaz dönüşümünü tek başına doğrulamaz.

DPF’nin parçacık tutan duvar akışlı yapısı farklıdır. Bu görev ayrımı için katalitik konvertör ile DPF karşılaştırmasına bakabilirsiniz. Birleşik arıtma parçalarında ise aynı gövde birden fazla görev taşıyabilir; parçanın tam tanımı araç verisinden bulunur.

Kontrol döngüsü konvertörden önce başlar

Motorun yanması ardından egzozun bileşimi ardından katalitik yüzeyde dönüşüm ardından sensör bilgisi ve motor yönetiminin değerlendirmesi.

Yaygın üç yollu benzinli sistem, hava ile yakıtın kimyasal dengeye yakın tutulmasına ihtiyaç duyar. Motordan gelen karışım uzun süre uygun aralığın dışındaysa sağlam bir konvertörün bile yapabilecekleri sınırlanır. Konvertörün görevi, devam eden bir yanma bozukluğunu motor adına onarmak değildir.

Bir geniş bant lambda sensörünün görevini Bosch, egzozdaki artık oksijen bilgisini kontrol ünitesine sağlayarak karışımın düzenlenmesine katkı olarak açıklar. Sensör gaz dönüşümünü kendisi yapmaz. Ön ve arka sensörlerin sayısı, tipi ve görev paylaşımı araç düzenine bağlıdır; ayrıntı için lambda sensörü rehberini kullanın.

Bazı katalizör kaplamalarının oksijen depolama özelliği, değişen gaz koşullarını yönetmeye ve araç üzerindeki izlemeye katkı sağlar. Metivo’nun üç yollu katalizör açıklaması bu özelliği OBD ile ilişkilendirir. Bu nedenle kontrol ünitesinin değerlendirdiği işlev, yalnızca kanalların açık olup olmadığı değildir.

Isınma ile aşırı ısı farklı konulardır

Katalitik dönüşüm, uygun çalışma sıcaklığına ulaşılmasıyla etkinleşir. Soğuk başlangıç ile ısınmış çalışma aynı dönüşüm koşullarını sunmaz; Corning bu başlangıç dönemini ayrıca açıklar. Buradan kullanıcı için motoru yerinde yüksek devirde ısıtma talimatı çıkmaz.

Öte yandan daha fazla ısı her zaman daha iyi dönüşüm demek değildir. Şiddetli tekleme, görünür kızarma veya duman varsa deneme sürüşü yapmayın; güvenli yerde durup motoru kapatın ve yardım alın. Isının neden zarar verici hâle gelebildiği aşırı ısınma yazısında, yanma bozukluğunun rolü ise tekleme ve katalizör ilişkisinde ele alınır.

Dizel arıtma sistemine aynı harita doğrudan taşınmaz

Buradaki üç yollu açıklama bütün yakıt ve motor düzenlerini kapsamaz. Dizelde oksidasyon katalizörü, DPF ve NOx azaltan sistemler farklı görevler paylaşabilir. HELLA’nın sistem haritası bu bileşenleri ayrı gösterir. Benzinli araçlara ait bir sensör yorumu veya konvertör seçimi bu nedenle dizel araca doğrudan uygulanmaz.

Şikâyet hangi işleve ait?

P0420 gibi bir kayıt, bu sistemin izlenen dönüşüm işleviyle ilgili bir başlangıç bilgisidir; kodun değerlendirilmesi ayrı bir karardır. Çekiş şikâyetinde ise akış kısıtı ile dönüşüm kaybını ayırmak gerekir. İçten gelen şıkırtı iddiası da petek hasarının incelenmesini gerektirir.

İncelemeyi doğru soruya bağlamak için önce hangi işlevin sorgulandığını açıklatın: gazın geçişi, gazın dönüşümü veya motorun gönderdiği gazların koşulu. Bu harita parça seçmez; bulgunun hangi bölüme ait olduğunu anlamayı sağlar.